TEKRARLAYAN OMUZ ÇIKIKLARI NEDİR?
Omuz eklemi, vücudun en geniş hareket açıklığına sahip, ancak doğası gereği çıkmaya en müsait eklemidir. Omuzun ilk kez çıkmasının ardından, eklemi yerinde tutan bağ, kapsül ve kıkırdak dokuların tam olarak iyileşememesi sonucunda omuzun en ufak zorlamalarda bile (örneğin kolu arkaya atarken veya ceket giyerken) yuvasından ayrılması durumuna tekrarlayan omuz çıkığı denir. Bu durum, hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren ve tedavi edilmediğinde eklemde kalıcı hasarlara yol açan kronik bir problemdir.
TEKRARLAYAN OMUZ ÇIKIKLARI NASIL OLUŞUR?
İlk çıkık vakası genellikle şiddetli bir travma sonucu yaşanır. Omuz ilk çıktığında, eklemin sabitliğini sağlayan ve “labrum” adı verilen kıkırdak destek bariyeri kemikten yırtılarak ayrılır (Buna Bankart Lezyonu denir). Aynı zamanda eklem kapsülünde geri döndürülemez bir gevşeme meydana gelir.
Omuz yerine oturtulsa bile, bu yırtılan kıkırdak ve gevşeyen kapsül anatomik yerine sağlam bir şekilde kaynamazsa, eklemde mekanik bir boşluk kalır. Bu mekanik zafiyet, kolun belirli açılardaki hareketlerinde humerus (kol kemiği) başının yuvadan kolayca kaymasına (çıkmasına) zemin hazırlar.
TEKRARLAYAN OMUZ ÇIKIKLARI NEDEN OLUŞUR?
Omuzun tekrar tekrar çıkmasının temel nedenleri şunlardır:
- Yetersiz İyileşme: İlk çıkık sonrası omuzun yeterli süre (3-4 hafta) askıda hareketsiz bırakılmaması.
- Anatomik Hasarlar: Labrum kıkırdağının yırtılması (Bankart Lezyonu) veya kol kemiği başında çökme kırıkları (Hill-Sachs lezyonu) oluşması.
- Gevşek Eklem Yapısı: Doğumsal olarak bağ dokusu gevşek olan (hipermobil) bireylerde çıkığa yatkınlık.
- Erken Yaş Faktörü: İlk omuz çıkığını 20 yaşın altında yaşayan genç ve aktif bireylerde, anatomik yapı gereği tekrarlama riski çok daha yüksektir.
TEKRARLAYICI ÇIKIK TİPLERİ NELERDİR?
Hastanın tedavi planlaması, çıkığın tipine göre belirlenir. Temelde 3 ayrılır:
1. Travmatik Çıkıklar (%90): En sık görülen tiptir. Düşme, çarpma veya spor kazası gibi belirgin bir travma ile başlar. Genelde tek yöne (öne doğru) çıkar. Kıkırdak bariyer (labrum) yırtıldığı için omuzun tekrar çıkma olasılığı çok yüksektir. İlerleyen vakalarda hasta omuzunu kendi kendine bile yerine oturtabilir hale gelir. Tek kalıcı tedavi seçeneği cerrahidir.
2. Atravmatik Çıkıklar: Ortada büyük bir kaza veya travma yoktur. Günlük sıradan bir hareketle (kolu aniden çevirmek, top fırlatmak) omuz çıkar. Genellikle her iki omuzda da bağ dokusu gevşekliği vardır. Bu hastalarda ilk seçenek Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon‘dur. Uzman ellerde yapılan fizik tedavi ile %80 oranında başarı sağlanır. Yanıt alınamayan %20’lik kesimde cerrahiye başvurulur.
3. İstemli Çıkıklar: Hastanın kaslarını kullanarak omuzunu kendi isteğiyle çıkarıp takabildiği durumdur. Temel tedavi psikolojik destek ve hastanın bu hareketi yapmaktan vazgeçmesidir. Cerrahi tedavinin başarı oranı bu grupta oldukça düşüktür.
TEKRARLAYAN OMUZ ÇIKIKLARI CERRAHİ TEDAVİ YÖNTEMLERİ (Kapalı Omuz Ameliyatı)
Tekrarlayan çıkıklarda modern ortopedinin altın standart tedavisi Omuz Artroskopisi (kapalı ameliyat) yöntemidir. Başarılı bir cerrahiden beklenen; nüks (tekrar çıkma) oranının düşük olması, ileride kireçlenme yapmaması ve omuzda hareket kısıtlılığı bırakmamasıdır.
Artroskopik Cerrahi (Kapalı Omuz Ameliyatı) Nedir?
Eklemi tamamen açmak yerine, omuzun çevresinden açılan 0.5 cm’lik birkaç küçük delikten kamera ve özel cerrahi aletlerle girilerek yapılan işlemdir.
Artroskopik Yöntemin Avantajları:
- Kamera ile eklem içi dev ekranda büyütülerek görüldüğü için ekstra patolojiler anında tespit ve tedavi edilir.
- Açık ameliyatlara göre cerrahi süresi çok daha kısadır.
- Kaslar kesilmediği için ameliyat sonrası ağrı minimum düzeydedir.
- Ciltte büyük dikiş izleri kalmaz (estetik avantaj).
- Omuz artroskopi ameliyatı sonrası rehabilitasyon ve normal hayata dönüş süreci çok daha hızlıdır.
- Eklem hareketlerinde kısıtlanma (donukluk) riski çok düşüktür.
Artroskopik Tedavide Uygulanan Yöntemler
1. Artroskopik Bankart Tamiri: Omuz çıkıklarının en büyük sorumlusu olan yırtık kıkırdak yapının (labrum) orijinal yerine dikilmesidir. Küçük deliklerden girilerek, ucunda özel ipler bulunan ve kemik içinde eriyen milimetrik vidalar (çapa/anchor) omuz yuvasına yerleştirilir. Yırtılan doku bu iplerle kemiğe sağlam bir şekilde dikilir. Başarı oranı iyi ellerde %90’ın üzerindedir.
2. Eklem Kapsülünün Daraltılması (Kapsül Pliasyonu): Omuz her çıktığında esneyen ve bollaşan eklem kapsülünün daraltılması işlemidir. Yırtık tamirine ek olarak veya kıkırdak yırtığının olmadığı sadece kapsül bolluğu olan hastalarda uygulanır. Kapsüldeki bolluk, özel dikiş teknikleriyle büzülerek sıkılaştırılır ve omuzun öne kayması engellenir.
3. Radyofrekans ile Kapsül Sıkılaştırma: Gerekli görülen vakalarda, bollaşmış eklem kapsülü artroskopik olarak radyofrekans (ısı) akımı ile uyarılır. Bu sayede dokunun büzüşmesi ve sıkılaşması sağlanır. Genellikle Bankart tamirine destekleyici bir prosedür olarak kullanılır.
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci (Rehabilitasyon)
Cerrahi müdahalenin başarısı, sonrasında uygulanan rehabilitasyon ile doğrudan bağlantılıdır.
- İlk 4 Hafta: Kol özel bir omuz askısında dinlendirilir. (Askı sadece yemek yeme, banyo, masa başı bilgisayar kullanımı gibi sabit durumlarda çıkarılabilir).
- 4 – 6 Hafta: Askı bırakılır, pasif ve kısıtlı aktif hareketlere geçilir.
- 6 – 10 Hafta: Aktif hareketlerin açısı genişletilir. Kolun baş seviyesinin üzerine çıkarılması dışındaki günlük işler rahatlıkla yapılır.
- 10 – 12 Hafta: Fırlatma hareketi dışındaki tüm açılarda tam hareket serbestliği başlar.
- 16. Hafta ve Sonrası: Spora dönüş başlar. Tenis, basketbol, voleybol gibi kolun baş üstünde çok aktif kullanıldığı sporlara ise genellikle 6. aydan sonra izin verilir.